Bánh phu thê (còn gọi là bánh xu xê, su sê, hay xu xuê) là
một loại bánh truyền thống không thể thiếu trong mỗi đám hỏi, lễ cưới của người
Bắc bộ. Thứ bánh giản gị, bình dân ấy lại chứa đựng bên trong nó những câu chuyện
ý nghĩa về tình lứa đôi, về sự hòa hợp và hết thảy là sự tinh túy ẩn từ bàn tay
của những người nông dân tài hoa, yêu nước.
Viết về thứ bánh có cái
tên đặc biệt này, Thạch Lam từng trầm trồ “…Bánh xu xê. Cái tên kỳ khôi này ở
đâu mà ra? Thứ bột vàng và trong như hổ phách ấy, dẻo và quánh dưới hàm răng,
là một thứ bánh rất ngon. Dù sao, cũng là một thứ bột thẳng thắn, vì nó dễ cho
ta đoán trước để mà thèm thuồng những cái ngon ngọt hơn ẩn náu bên trong. Qua
cái màu váng óng ánh ấy, màu trắng của sợi dừa và màu vàng nhạt của đậu thêm một
sắc nóng ấm và thân mật…”
(Theo Thạch Lam, Hà Nội
băm sáu phố phường)
Bánh vốn là một trong
những sản vật bình dân được tiến vua, theo các bô lão trong làng Đình Bảng – Bắc
Ninh, nơi nổi tiếng làm bánh phu thê ngon nhất, thời xưa chỉ có các gia đình
quý tộc, chức sắc mới có tiền mua bánh này.
Sở dĩ gọi là bánh phu
thê, bởi bên cạnh những câu chuyện truyền thuyết về tình nghĩa vợ chồng thủy
chung xoay quanh chiếc bánh của dân gian, thì quá trình làm bánh, cùng những ý
nghĩa của các thành phần của bánh cũng là một yếu tố để người ta tin rằng, bánh
là biểu tượng của sự gắn bó, của uyên ương, của gia đình.
Có rất nhiều sự tích
khác nhau về bánh phu thê. Hầu hết các câu chuyện này tuy có khác nhau về bối cảnh,
nhân vật nhưng đều thể hiện nỗi nhớ, tình cảm của những người vợ khi chồng đi
xa. Chọn những nguyên liệu ngon nhất, đặc sắc nhất, gắn bó nhất, người vợ gửi gắm
cho chồng thay bao lời yêu thương ngọt ngào. Vì vậy, chiếc bánh xuất hiện bên cạnh
những lời thề và vật đính ước của biết bao cặp trai gái muốn nên vợ nên chồng.
Bên cạnh đó, cách làm
bánh cầu kỳ, tinh tế là biểu tượng của tình nghĩa phu thê. Bánh truyền thống được
gói bằng hai thứ lá, bên trong là lá dong hoặc lá chuối, bên ngoài là lớp lá dừa.
Bánh được gói bằng gạo nếp cái hoa vàng, một cân gạo này chỉ cho ra 4 lạng tinh
bột, nguyên liệu chính làm nên chiếc bánh dẻo, trong, thơm, ngọt ấy. Gạo được
vo sạch và phải giã bằng cối chứ không được xay bằng máy, sau đó lọc lấy tinh bột
và đem xay nhuyễn. Bột này được phơi hoặc sấy khô, 15 ngày sau mới đem ra làm
bánh vì nếu làm ngay bánh sẽ bị nát. Người ta dàn mỏng bột lên khuôn, đặt nhân vào
một đầu rồi đắp phần bột còn lại lên nhân. Với cách làm này, người ta liên tưởng
đến sự ôm ấp, che chở của tình nghĩa vợ chồng.
Không những thế, theo
quan niệm của dân gian, bánh phu thê còn bao hàm trong đó triết lý ngũ hành một
cách tinh tế qua năm màu của bánh..màu trắng của bột lọc và cơm dừa, màu vàng của
dành dành dùng làm màu cho vỏ bánh và nhân đỗ xanh, màu đen của hạt vừng, màu
xanh của lá và màu đỏ của lạt buộc. Điều đó thể hiện sự hòa hợp của con người với
trời đất, là sự hòa hợp giữa người với người, và sự hòa hợp của vợ với chồng.
Thưởng thức bánh phu thê với nếp dẻo, đu đủ giòn, vị ngầy ngậy của đỗ
xanh, vị béo của dừa, vị thơm của hạt sen, vị ngọt thanh của đường và hương
thơm của dầu chuối… tất cả hòa quyện với nhau tạo nên hương vị riêng của bánh
phu thê, hương vị ngọt ngào của tình nghĩa trăm năm đầu bạc.
Ngày nay, tại làng Đình Bảng – Bắc Ninh là nơi duy nhất trên cả nước còn
giữ được cách làm bánh truyền thống và cũng là nơi cho ra lò những chiếc bánh
phu thê ngon nhất. Bánh cũng phổ biến ở khắp nơi trên đất nước, giống như một lời
ước hẹn dành cho các cặp đôi trong ngày quan trọng nhất của cuộc đời.
Cũng có một số nơi biến tấu bánh phu thê theo đặc sắc vùng miền của
mình, nhưng ý nghĩa của chiếc bánh dân giã mà đậm vị nghĩa tình vẫn vẹn nguyên
như tên gọi của nó – bánh phu thê.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét